انسان در سایه سرکوب؛ وقتی ارزش انسان در ایران امروز در معرض نابودی قرار می‌گیرد

در سالهای اخیر ایران با بحرانی چندلایه مواجه شده است بحرانی که ریشه در خواست بنیادی انسان برای آزادی دارد و در تقابلی خونین با یک ساختار سرکوبگر قرار گرفته است در دهه گذشته اعتراضات اجتماعی بارها در گوشه و کنار کشور برپا شده اند این اعتراضات فقط اعتراض به گرانی یا سیاست اقتصادی نبود بلکه فریادی علیه حذف کرامت انسانی علیه تبعیض علیه فقدان عدالت و علیه فقدان حق انتخاب بود اما پاسخ ساختارهای قدرت نه گفت‌وگو بوده نه اصلاح بلکه سرکوبی بی‌رحمانه و سازمان یافته در اعتراضات آخر که از اواخر سال گذشته آغاز شد مردم در شهرهای بزرگ و کوچک حضور یافتند آنها فریاد می زدند فریاد می زدند برای حق زیستن برای حق بیان افکار برای پایان دادن به سالها خشونت حکومت اما در مقابل پاسخ گلوله بود شلیک مستقیم به معترضان و دهها هزار بازداشت بدون محاکمه عادلانه بدون حضور وکلا و با استفاده از ابزارهای بازجویی خشن این فقط یک برخورد امنیتی نبود این مدل سرکوب نشان می داد که ارزش انسان در محاسبات قدرت حکومت پایین ترین سطح را دارد آمار دقیق و رسمی از تعداد کشته شدگان همیشه موضوعی پیچیده است اما گزارشهای مستقل و سازمانهای حقوق بشری تا به امروز حداقل تعداد کشته شدگان را بیش از چهل هزار نفر گزارش کرده اند که بسیاری از آنان غیرنظامیان بوده اند آمار کودکان و نوجوانانی که در این درگیریها جان باخته اند دستکم بیش از صد و پنجاه نفر اعلام شده است این اعداد تنها بخش کوچکی از زخمهای عمیق جامعه ایران را نشان می دهد زیرا بسیاری از موارد هرگز ثبت نشد یا خانواده ها از ترس نمی توانند واقعیت را اعلام کنند در نقطه مقابل این آمار ترسناک انسان عادی و بی‌دفاع قرار دارد انسانی که به جای اینکه در فضای زندگی روزمره خود به دنبال تحقق رویاها و ساختن آینده باشد مجبور است با اسلحه و فناوریهای سرکوبگر روبرو شود براستی چه شده است که ارزش جان انسان به اندازه یک داده کم اهمیت شده است در میدان نبرد امروز نه تنها کارخانه های اسلحه بلکه الگوریتم هایی حضور دارند که تصمیم می گیرند چه زمانی و کجا شلیک شود بدون آنکه یک انسان مسئول آن باشد این حضور فناوری در سرکوب نشان می دهد که مرز میان ابزار و هدف مخدوش شده است سامانه های نظارتی تحلیل داده های جمعیتی و فناوری های هوشمند به نیروهای امنیتی امکان می دهند تا حرکتهای مردم را با دقت بالا پایش کنند و پیچیدگی های عاطفی انسانی را به الگوهای قابل سنجش و مهار تبدیل کنند در چنین شرایطی انسان نه به عنوان فردی با ارزشهای ذاتی بلکه به عنوان نقطه ای قابل رصد و کنترل در معادلات قدرت دیده می شود این رویکرد باعث می شود که انسان در جنگ با قدرت حکومت عملا بی ارزش شود از منظر حقوق بشر این وضعیت تأسف آور و غیر قابل قبول است اعلامیه جهانی حقوق بشر صراحت دارد که حق حیات و آزادی انسان غیر قابل سلب است و هیچ قانونی نمی تواند سرکوب مسالمت آمیز مردم را توجیه کند همچنین کنوانسیون های بین المللی بر حفاظت از غیرنظامیان تاکید دارند اما در ایران امروز این اصول بنیادی نقض می شوند نیروهای امنیتی بدون تفکیک میان معترض و غیرنظامی به شلیک مستقیم دست می زنند و همین امر باعث شده تا تعداد زیادی از زنان و کودکان جان خود را از دست بدهند در همین سالها گزارشهای متعدد از مواردی منتشر شده که در آن نیروهای امنیتی به خانواده هایی حمله کرده اند که حتی هیچ ارتباطی با اعتراضات نداشته اند این گونه برخوردها نه فقط نقض قوانین بین المللی بلکه نقض قوانین اساسی کشور نیز هست قانون اساسی ایران در اصول متعدد بر کرامت انسان تاکید دارد و حق تجمعات مسالمت آمیز را به رسمیت می شناسد اما در عمل این نصوص به خاطر ترس ساختار قدرت و حفظ آن نادیده گرفته می شوند بحران دیگری که وضعیت ایران را پیچیده کرده است بحران اطلاعات است قطع گسترده اینترنت و فیلتر کردن شبکه های اجتماعی و ابزارهای اطلاع رسانی باعث شده تا شهروندان نتوانند واقعیت های میدانی را گزارش دهند این سانسور اطلاعات مردم را در تاریکی نگه می دارد و راه ارتباط آنان با جهان بیرون را مسدود می کند این وضعیت از یک سو موجب فروپاشی اعتماد عمومی به رسانه های رسمی شده و از سوی دیگر باعث شده تا واقعیت های انسانی پشت پرده بماند پیامدهای این شرایط تنها به خشونت و سرکوب محدود نمی شود این بحران انسانی عمیقا در بافت اجتماعی و روان جامعه ایران نفوذ کرده است مردم شاهد از دست دادن همنوعان خود هستند آنها عزیزان خود را از دست داده اند و در عین حال هیچ چارچوب عدالت بخش برای پاسخگویی حکومت در برابر این فجایع وجود ندارد همین امر باعث شده تا جامعه دچار نوعی بی اعتمادی عمیق شود که آثار آن را در سالهای آینده خواهیم دید در مقابل همه این تاریکی ها مردم ایران نشانه هایی از مقاومت انسانی را نیز نشان داده اند بسیاری از شهروندان با وجود ترس و خطر بازداشت و مرگ به روشهای مختلف اعتراض می کنند تجمعات دانشجویی تحریم های نمادین تجمعات فرهنگی هنری و شکل گرفتن شبکه های پشتیبانی مخفی برای کمک به مجروحان همه نشانه هایی از این است که انسانیت در دل جامعه هنوز زنده است جامعه ای که هنوز حاضر است برای آزادی و ارزشهای انسانی هزینه بدهد این مقاومت نشان می دهد که امید انسانی قابل سرکوب نیست حتی در شرایطی که الگوریتم ها و سامانه های نظارتی تلاش دارند انسان را به داده ای قابل کنترل تبدیل کنند نفس اعتراض و فریاد زندگی همچنان باقی است این مسأله نشانه ای است از اینکه انسان با تمام پیچیدگی ها و ارزشهای ذاتی خود نمی تواند به سادگی در برابر ابزارهای سرکوب و فناوری های جنگی حذف شود در پایان باید گفت وضعیت ایران امروز نه فقط یک بحران سیاسی بلکه یک بحران انسانی است بحرانی که ارزش کرامت انسانی را هدف گرفته است جامعه جهانی و شهروندان باید بیش از پیش به این وضعیت توجه کنند زیرا اگر کرامت انسان در یک کشور به سادگی قربانی شود این خطر نه فقط برای آن جامعه بلکه برای ارزشهای جهانی پایه و اساس را به خطر می اندازد همچنین این موضوع یک دعوت به بازاندیشی درباره رابطه میان فناوری و انسان است تجربه ایران امروز نشان داده است که وقتی ابزارهای فناوری به کار سرکوب و کنترل تبدیل می شوند بدون چارچوب حقوقی و اخلاقی قادرند به تهدیدی علیه انسان بدل شوند بنابراین آینده نه باید فقط بر اساس فناوری های جدید شکل گیرد بلکه باید بر اساس ارزشهای انسانی عدالت و احترام به حقوق بشر تعریف شود انسان باید همیشه در قلب هر تصمیم قرار گیرد و هیچ ابزار و الگوریتمی نمی تواند ارزش حقیقی زندگی انسانی را از میان ببرد کانون دفاع از حقوق بشر در ایران # مهسا امینی # MahsaAmini @bashariyat