تلاش مشترک برای احیای ماهیان خزری و رودخانههای مهاجرتی دریای کاسپین
احیای ماهیان مهاجر و رودخانههای مهاجرتی دریای کاسپین وارد مرحله تازهای شده است؛ سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان شیلات ایران بر سر پیگیری مشترک این موضوع و تشکیل کارگروههای ملی و استانی به توافق رسیدهاند.
کمبود حقابه، آلودگی رودخانهها، موانع مهاجرت، صید غیرمجاز، تغییرات اقلیمی و کاهش تراز آب خزر، از مهمترین تهدیدهای پیش روی گونههای ارزشمند این زیستبوم هستند.
همکاری برای نجات ذخایر زیستی خزر
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست از آغاز پیگیریهای مشترک میان این سازمان و سازمان شیلات ایران برای احیای ماهیان خزری و رودخانههای مهاجرتی دریای کاسپین خبر داده است.
در نشستی با حضور مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان شیلات ایران و مدیران محیط زیست استانهای گیلان و مازندران، بر ضرورت همکاری دستگاههای مسئول برای حفاظت از ذخایر ارزشمند زیستی خزر تأکید شد.
تشکیل کارگروههای ملی و استانی
بر اساس الزامات بند «ت» ماده ۶۰ برنامه هفتم توسعه، مقرر شده است کارگروههای ملی و استانی با مشارکت استانهای گیلان، مازندران و گلستان تشکیل شوند.
نمایندگان سازمان شیلات، سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت نیرو، وزارت کشور و دادگستری نیز در این کارگروهها حضور خواهند داشت تا موانع موجود بر سر راه احیای ماهیان مهاجر و زیستگاههای آنها بررسی و برای رفع آنها اقدام شود.
تشکیل چنین کارگروههایی میتواند زمینه هماهنگی بیشتر میان دستگاههایی را فراهم کند که هر یک بخشی از مسئولیت حفاظت از منابع آب، رودخانهها، تالابها و حیات آبزیان را بر عهده دارند.
ماهیان ارزشمند خزر در معرض تهدید
آزادماهی خزری و ماهیان خاویاری از گونههای ارزشمند زیستی دریای کاسپین هستند؛ گونههایی که بقای آنها به سلامت رودخانههایی که مسیر مهاجرت و تخمریزی آنها را تشکیل میدهند، وابسته است.
این مسیرهای مهاجرتی در سالهای اخیر با مشکلات متعددی روبهرو شدهاند؛ از جمله کاهش حقابه، ایجاد موانع مهاجرتی، ورود آلایندهها، صید غیرمجاز، تغییرات اقلیمی و کاهش تراز آب دریای خزر.
هر یک از این عوامل میتواند چرخه طبیعی زندگی ماهیان مهاجر را مختل کند و در صورت تداوم، به کاهش ذخایر و آسیب به تنوع زیستی دریای کاسپین منجر شود.
رودخانهها؛ شریانهای حیاتی خزر
رودخانههای منتهی به دریای کاسپین تنها مسیرهای انتقال آب نیستند؛ آنها بخشی از شبکه حیاتی زیستبوم خزر هستند و برای بسیاری از گونههای آبزی نقش حیاتی دارند.
ماهیانی که برای تخمریزی از دریا وارد رودخانهها میشوند، به مسیرهای آزاد و سالم نیاز دارند. سدها و دیگر موانع، کاهش جریان آب و آلودگی میتوانند این چرخه طبیعی را مختل کنند.
از این رو، احیای ماهیان خزری بدون احیای رودخانههای مهاجرتی امکانپذیر نخواهد بود.
حقابه؛ مسئلهای حیاتی برای حیات رودخانهها
یکی از چالشهای اصلی، کمبود حقابه رودخانههاست. کاهش جریان طبیعی آب نهتنها بر کیفیت زیستگاههای آبزی تأثیر میگذارد، بلکه میتواند مسیرهای مهاجرت و محلهای تخمریزی ماهیان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین، حفاظت از ماهیان مهاجر نیازمند آن است که موضوع حقابه زیستمحیطی در تصمیمگیریهای مربوط به منابع آب جدی گرفته شود.
آلودگی و صید غیرمجاز؛ دو تهدید دیگر
ورود آلایندهها به رودخانهها و منابع آبی یکی دیگر از تهدیدهای مهم برای آبزیان است. پایش مستمر کیفیت آب و کنترل منابع آلاینده میتواند در کاهش این تهدید نقش داشته باشد.
در کنار آلودگی، صید غیرمجاز نیز میتواند فشار مضاعفی بر جمعیت گونههای ارزشمند وارد کند؛ بهویژه زمانی که ماهیان در مسیر مهاجرت و تخمریزی قرار دارند.
مقابله با صید غیرمجاز و حفاظت از زیستگاههای تخمریزی باید بخشی از برنامه جامع احیای ذخایر ماهیان خزری باشد.
تغییرات اقلیمی و آینده دریای کاسپین
تغییرات اقلیمی و کاهش تراز آب دریای کاسپین نیز از عواملی هستند که آینده زیستبوم این دریا را با عدم قطعیتهای جدی روبهرو کردهاند.
تغییر شرایط آبی میتواند بر کیفیت زیستگاهها، منابع غذایی و مسیرهای مهاجرت گونههای آبزی تأثیر بگذارد. در چنین شرایطی، پایش علمی و مستمر وضعیت دریا و رودخانههای مرتبط با آن اهمیت بیشتری پیدا میکند.
پایش کیفیت آب و نقش دادههای علمی
معاونت محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست نیز با اشاره به برنامههای پایش کیفیت منابع آب سطحی رودخانهها، بر اهمیت دادههای علمی در تدوین برنامههای حفاظتی تأکید کرده است.
پایش دورهای کیفیت آب میتواند اطلاعات لازم برای شناسایی منابع آلودگی و ارزیابی وضعیت زیستگاههای آبی را در اختیار مسئولان قرار دهد.
تصمیمگیری درباره آینده رودخانهها و ماهیان مهاجر باید بر پایه دادههای علمی، پایش مستمر و ارزیابی دقیق شرایط زیستمحیطی انجام شود.
احیای خزر نیازمند همکاری همه دستگاهها
حفاظت از ماهیان خزری مسئلهای نیست که یک سازمان به تنهایی بتواند آن را حل کند. منابع آب، رودخانهها، کشاورزی، آلودگی، شیلات، مدیریت سواحل و حفاظت از محیط زیست به یکدیگر پیوند خوردهاند.
از این رو، همکاری میان سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان شیلات، وزارت نیرو و دیگر دستگاههای مسئول میتواند نقش تعیینکنندهای در موفقیت برنامههای احیای زیستبوم خزر داشته باشد.
تشکیل کارگروههای ملی و استانی، اگر با برنامه مشخص، زمانبندی، نظارت و پاسخگویی همراه باشد، میتواند گامی مهم برای حفاظت از گونههای ارزشمند و بازسازی زیستگاههای آسیبدیده باشد.
خزر؛ میراث طبیعی نسلهای آینده
دریای کاسپین تنها یک پهنه آبی نیست؛ مجموعهای پیچیده از زیستگاهها و گونههای جانوری و گیاهی است که زندگی و اقتصاد میلیونها نفر در کشورهای پیرامون آن با این زیستبوم پیوند خورده است.
احیای ماهیان خزری و حفاظت از رودخانههای مهاجرتی، بخشی از مسئولیت امروز برای حفظ این میراث طبیعی برای نسلهای آینده است.
اگر رودخانهها مسیر زندگی ماهیان مهاجر هستند، حفاظت از رودخانهها در حقیقت حفاظت از آینده دریای کاسپین است.
موفقیت برنامه احیای ماهیان خزری در نهایت به این بستگی دارد که آیا تصمیمهای قانونی و برنامههای اجرایی میتوانند از مرحله جلسه و کارگروه فراتر بروند و به حفاظت واقعی از آب، رودخانه و زیستگاه منجر شوند یا نه.
#دریای_کاسپین #دریای_خزر #ماهی_خزری #ماهی_خاویاری #آزادماهی_خزری #محیط_زیست #تنوع_زیستی #رودخانه #حقابه #حقابه_زیست_محیطی #آلودگی_آب #صید_غیرمجاز #تغییرات_اقلیمی #حفاظت_از_حیات_وحش #حفاظت_از_زیستگاه #شیلات #میراث_طبیعی
#مهساامینی #MahsaAmini #vvmiran @baschariyat #کانون_دفاع_از_حقوق_بشر_در_ایران
