مقدمه: جنایتی فراتر از خانواده
قتلهای ناموسی، تنها تراژدیهای خانوادگی نیستند. این قتلها محصول یک فرهنگ زنستیز و ساختار قدرت مردسالار هستند که بدن و زندگی زن را ملک مرد میدانند. در این نوشته، به دیدگاههای تند و کوبندهی نویسندگان، پژوهشگران و شاعران ایرانی دربارهی این پدیده میپردازیم.
⸻
شهرزاد مجاب: «ناموس» زنجیر بر گردن زنان
شهرزاد مجاب، پژوهشگر فمینیست، میگوید:
• «ناموس» واژهایست که مردسالاری ساخته تا زن را کنترل کند.
• قتل ناموسی باید قتل عمد درجه اول شناخته شود.
• این جنایت ریشه در دین ندارد، بلکه محصول سنتهای سلطهگر است.
او هشدار میدهد: «تا زمانی که واژهی ناموس در زبان ما زنده است، خون زنان همچنان ریخته خواهد شد.»
⸻
مصطفی آبروشن: میراث جاهلیت در عصر مدرن
مصطفی آبروشن، نویسنده و تحلیلگر اجتماعی، مینویسد:
• در فرهنگ سنتی، زن «ملک مرد» تعریف میشود.
• وقتی مالکیت مردانه به خطر بیفتد، قتل زن به ابزاری برای بازگرداندن «آبرو» تبدیل میشود.
• این ذهنیت، میراث عصر جاهلیست که در جهان امروز هیچ جایگاهی ندارد.
بهزعم او، «قتل ناموسی نه دفاع از غیرت، بلکه بازتولید بربریت است.»
⸻
پژوهشگر ایران امروز: قتل ناموسی، ژنوساید فرهنگی
در مقالهای در ایران امروز آمده است:
• قتلهای ناموسی تنها خشونت خانوادگی نیستند؛ آنها بخشی از یک ژنوساید فرهنگی علیه زنان هستند.
• «ناموس» یک مفهوم ایدئولوژیک است که آزادی و حیات زن را نابود میکند.
• نخستین گام برای رهایی، حذف این واژه از زبان و فرهنگ ایرانی است.
⸻
سعید کیوانپور: دین، توجیه خشونت نیست
سعید کیوانپور، حقوقدان، بر این باور است:
• قتلهای ناموسی هیچ مشروعیت دینی ندارند.
• این قتلها محصول تعصبهای قبیلهای هستند، نه دین.
• تقدیس این قتلها، دین را به ابزار خشونت تبدیل میکند.
⸻
صدای شاعران: سوگنامهای برای دختران خاموش
محمدمهدی تاجیکسعیدی در قطعهای شاعرانه، چنین فریاد میزند:
این سایههای بیامان پایان نخواهد شد
این بغضهای بیگناه باران نخواهد شد
در خانههای بیپناه با قتل ناموسی
زنده به گور دختران درمان نخواهد شد
این شعر، بغض فروخوردهی زنانیست که پیش از شکفتن، در گور سنت مدفون میشوند.
⸻
فرهنگی که جنایت را تقدیس میکند
از دید نویسندگان و شاعران:
• قتل ناموسی جنایتی فردی نیست، ساختاری و فرهنگی است.
• این جنایت بازماندهی مالکیت مرد بر زن است.
• تا زمانی که مفاهیمی چون «ناموس» و «غیرت» تقدیس میشوند، خون دختران همچنان بر زمین خواهد ریخت.
قتلهای ناموسی نه فقط جان زنان، که چهرهی جامعه را میدرند؛ جامعهای که زن را سایهای از شرف مرد میبیند. تا اصلاح قانون، زبان و فرهنگ، این چرخهی خون ادامه خواهد داشت.
