بیمارانِ مزمن قربانیانِ خاموش پشتِ خطوطِ جنگ علیه ایران

در روزگاری که سایهٔ جنگ و تنش‌های سیاسی بر منطقه سنگینی می‌کند روایت‌های رسمی بیشتر بر قدرت نظامی معادلات ژئوپولیتیک و رقابت دولت‌ها تمرکز دارند اما در پشت این صحنهٔ پرهیاهو واقعیتی آرام و دردناک جریان دارد واقعیتی که کمتر دیده می‌شود و کمتر دربارهٔ آن سخن گفته می‌شود این واقعیت زندگی میلیون‌ها بیمار مزمن در ایران است بیمارانی که هر روز با بیماری‌های طولانی‌مدت خود دست‌وپنجه نرم می‌کنند و اکنون در میان فشارهای اقتصادی محدودیت‌های دارویی و اضطراب جنگی به قربانیان خاموش این وضعیت تبدیل شده‌اند بیماری مزمن تنها یک مسئلهٔ پزشکی نیست بلکه تجربه‌ای پیچیده از درد جسمی فشار روانی و نیاز دائمی به مراقبت و درمان است در ایران هزاران نفر با بیماری‌هایی مانند سرطان دیابت بیماری‌های قلبی نارسایی کلیه ام اس و انواع اختلالات نادر زندگی می‌کنند این بیماران برای ادامهٔ حیات به دارو درمان منظم و دسترسی پایدار به خدمات پزشکی نیاز دارند اما در شرایطی که جامعه با بحران اقتصادی و سیاسی مواجه می‌شود نخستین کسانی که آسیب می‌بینند همین بیماران هستند افزایش قیمت دارو کمبود برخی داروهای حیاتی دشواری دسترسی به تجهیزات پزشکی و فشار سنگین هزینه‌های درمان زندگی بسیاری از خانواده‌ها را دچار بحران کرده است خانواده‌هایی که پیش از این نیز با دشواری‌های اقتصادی روبه‌رو بودند اکنون ناچارند میان نیازهای اساسی زندگی و درمان عزیزانشان انتخاب کنند این انتخابی است که هیچ انسانی نباید مجبور به انجام آن شود در چنین فضایی ترس از جنگ و بی‌ثباتی آینده نیز به فشارهای موجود افزوده است جنگ حتی پیش از آغاز واقعی خود آثارش را بر جامعه می‌گذارد اضطراب جمعی ناامنی روانی و نگرانی دربارهٔ آینده بخشی از زندگی روزمرهٔ مردم می‌شود برای بیماران مزمن این اضطراب چند برابر است زیرا هرگونه اختلال در نظام سلامت می‌تواند مستقیماً جان آنان را تهدید کند بسیاری از بیماران مزمن برای زنده ماندن به داروهایی نیاز دارند که باید به‌طور منظم و بدون وقفه مصرف شوند قطع حتی کوتاه‌مدت این درمان‌ها می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشد در چنین شرایطی هر بحران سیاسی هر محدودیت اقتصادی و هر تنش نظامی به شکلی مستقیم یا غیرمستقیم بر زندگی آنان اثر می‌گذارد در تحلیل انسانی این وضعیت باید پرسید که در میان بحث‌های بزرگ دربارهٔ امنیت ملی قدرت نظامی و رقابت‌های منطقه‌ای جای انسان کجاست وقتی جامعه درگیر منازعات بزرگ می‌شود کسانی که ضعیف‌ترند بیشتر آسیب می‌بینند کودکان سالمندان و بیماران در خط مقدم این آسیب‌ها قرار دارند اما صدای آنان کمتر شنیده می‌شود جنگ پیش از آنکه در میدان نبرد آغاز شود در زندگی انسان‌های آسیب‌پذیر آغاز می‌شود این حقیقتی است که اغلب در روایت‌های سیاسی نادیده گرفته می‌شود برای یک بیمار سرطانی یا فردی که به دیالیز وابسته است بحران دارویی یا اختلال در خدمات درمانی می‌تواند به اندازهٔ یک جنگ واقعی خطرناک باشد زیرا زندگی او به رشته‌ای ظریف از دارو مراقبت و امید وابسته است از منظر حقوق بشر دسترسی به درمان و خدمات سلامت از حقوق بنیادی انسان به شمار می‌آید جامعهٔ جهانی بارها تأکید کرده است که حتی در شرایط بحران و منازعه نیز باید از سلامت غیرنظامیان محافظت شود اما در عمل بیماران اغلب نخستین قربانیان خاموش این شرایط هستند در ایران امروز نیز بسیاری از بیماران مزمن در سکوت با دشواری‌های بزرگ روبه‌رو هستند آنان در رسانه‌ها کمتر دیده می‌شوند نامشان در آمارهای سیاسی کمتر ذکر می‌شود و دردشان در میان خبرهای بزرگ گم می‌شود با این حال زندگی روزمرهٔ آنان روایت مهمی از وضعیت انسانی جامعه است بیمار مزمنی که هر روز برای یافتن داروی خود به داروخانه‌های مختلف سر می‌زند مادری که برای درمان فرزند بیمار خود نگران آینده است یا سالمندی که برای ادامهٔ درمان به حمایت خانواده وابسته است همگی چهره‌های واقعی این بحران هستند چهره‌هایی که نشان می‌دهند سیاست و جنگ تنها در سطح دولت‌ها رخ نمی‌دهد بلکه در زندگی انسان‌های عادی نیز اثر می‌گذارد در نهایت یادآوری این حقیقت ضروری است که ارزش یک جامعه تنها با قدرت نظامی یا توان اقتصادی آن سنجیده نمی‌شود بلکه با میزان توجه آن به انسان‌های آسیب‌پذیر اندازه‌گیری می‌شود جامعه‌ای که بیماران خود را فراموش کند در واقع بخشی از انسانیت خود را از دست داده است امروز بیش از هر زمان دیگری لازم است که نگاه انسانی در مرکز توجه قرار گیرد زیرا در میان همهٔ بحث‌های سیاسی و امنیتی هنوز مهم‌ترین پرسش این است که چگونه می‌توان از زندگی و کرامت انسان‌ها محافظت کرد پرسشی که پاسخ آن آیندهٔ اخلاقی هر جامعه را تعیین خواهد کرد